Atrakcje parku narodowego Slovenský kras – część II

Zapraszamy do zwiedzania kolejnych pięciu atrakcji parku narodowego Slovenský kras. W drugiej części naszego artykułu odwiedzimy zachodnie i południowe płaskowyże – Koniarską, Plešivską i Silicką planinę. W planie zwiedzania m.in. Rožňava (główne miasto regionu), gotycki kościół w Štítniku oraz jaskinie: Gombasecká i Domica.

Przed rozpoczęciem kolejnego etapu naszej podróży chcielibyśmy podzielić się kilkoma ciekawostkami na temat jaskiń i przepaści Slovenského krasu.

Jaskinie

W podziemiach Slovenského krasu rozwinęło się ponad 1300 jaskiń i studni, ale tylko cztery z nich: Gombasecką, Domice, Jasovską oraz Krásnohorską udostępniono dla ruchu turystycznego. Częściowo można zwiedzać także jaskinie Silická ľadnica.

Położenie jaskiń Slovenského krasu

W 1995 roku 712 jaskiń i przepaści położonych w obrębie transgranicznego parku narodowego Slovenský kras–Aggtelek wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.

Herényiho sieň (Sala Ladislava Herényiho). Na ścianie tablica upamiętniająca wpisanie jaskini na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W pobliżu parku narodowego znajduje się unikat na skalę światową – Ochtinská aragonitová jaskyňa, której korytarze zdobią aragonitowe dekoracje, przypominające swoim kształtem kwiaty lub winogrona. Jest to jedna z trzech udostępnionych tego typu jaskiń na świecie. Pozostałe dwie znajdują się na półkuli zachodniej – w Argentynie i Meksyku.

Ochtinská aragonitová jaskyňa – detale aragonitowej szaty naciekowej

Kaštieľ Betliar

Kilka kilometrów na północ od Rožňavy, przy drodze nr 67 leży miejscowość Betliar i kaštieľ o tej samej nazwie. Początkowo stał tu XV-wieczny zamek rodu Bebekov. Po przejęciu go przez Andrássych przebudowano go w stylu klasycystycznym, po czym służył jako pałacyk myśliwski. Obecny wygląd zawdzięcza przebudowie z 1886 roku.

Kaštieľ Betliar – elewacja frontowa i fontanna z rzeźbą Psyché

Od lat 50. XX wieku jest udostępniony do zwiedzania jako filia Slovenského národného muzeum (Słowackiego muzeum narodowego). W zbiorach muzeum znajduje się pokaźna kolekcja węgierskiego malarstwa, trofea myśliwskie oraz zabytkowe meble z przełomu XVIII i XIX wieku.

Kaštieľ Betliar – park angielski

Do pałacyku przylega ponad 80 hektarowy park w stylu angielskim oraz park krajobrazowy. W 1977 roku wpisano go na listę Historycznych Ogrodów Świata. Jego część przeznaczono na zwierzyniec zamieszkały m.in. przez sarny i muflony. W parku (wstęp bezpłatny) wytyczono kilka ścieżek spacerowych, a wśród zarośli i drzew kryją się ozdobne budowle (kaplica, pawilon chiński), staw oraz wodospad.

Kaštieľ Betliar – parkowa kaplica

Banícke múzeum v Rožňave – Zážitkové centrum Sentinel

Banícke múzeum – Zážitkové centrum Sentinel (Muzeum górnictwa i Centrum doświadczeń Sentinel) mieści się w centrum Rožňavy, przy ulicy Šafárikovej 43.

Rožňava – Banícke múzeum-Zážitkové centrum Sentinel

Muzeum powstało w 1902 roku z inicjatywy Węgierskiego Towarzystwa Górniczo-Hutniczego, przy wsparciu miasta oraz Františki i Dionýza Andrássych, a jego pomysłodawcą ówczesny dyrektor kopalni w Železníku – Gustáv Eisele. Gmach muzeum zbudowano w 1905 roku. Był to pierwszy budynek na świecie, który od początku swojego istnienia miał służyć jako muzeum górnictwa. Pierwszą ekspozycję o tematyce górniczo-hutniczej wraz ze zbiorami mineralogicznymi udostępniono dopiero w 1912 roku.

Banícke múzeum-Zážitkové centrum Sentinel. Ekspozycja górnictwa i hutnictwa Gemera

Obecnie w skład muzeum wchodzą cztery stałe ekspozycje: Górnictwo i hutnictwo regionu Gemer, Przyroda P.N. Slovenský kras, Transport górniczy oraz Czas pary. Na muzealnym dziedzińcu umieszczono maszyny i pociąg górniczy oraz replikę sztolni Alexander. W zbiorach muzeum (ekspozycja Czas Pary) znajduje się trzeci najstarszy na świecie parowy walec drogowy (1883 r.).

Banícke múzeum-Zážitkové centrum Sentinel – ekspozycja Czas pary

Oprócz tradycyjnego zwiedzania, podczas którego zapoznamy się z historią i geologią regionu, czeka nas wizyta w dwóch zrekonstruowanych sztolniach, przejażdżka górniczym pociągiem (kursującym przy dobrej pogodzie od kwietnia do września) i imitacją szybu górniczego.

Banícke múzeum-Zážitkové centrum Sentinel. Fragment zewnętrznej ekspozycji górnictwa i hutnictwa Gemera

Muzeum czynne jest od wtorku do soboty, w godzinach 8:00 – 12:00 oraz 13:00 – 16:00. Zwiedzanie ekspozycji odbywa się z przewodnikiem. Bilet umożliwiający wejście na wszystkie ekspozycje kosztuje ok. 10 euro.

Banícke múzeum-Zážitkové centrum Sentinel – wystawa przyrody Słowackiego Krasu i terenów przyległych

Silická planina

Największy płaskowyż parku narodowego (ok. 150 km2) wyróżnia się bogactwem tworów krasowych. Dotyczy to zarówno form powierzchniowych (głównie lejów i żłobków krasowych), jak i podziemnych. W obrębie transgranicznego płaskowyżu położone są dwie udostępnione jaskinie – Gombasecká i Domica. Znajdują się tu także liczne przepaści oraz mniejsze jaskinie (nieudostępnione turystycznie) m.in. Silická ľadnica czy Bezodná ľadnica.

SilickaLadnica-schody
Betonowe schody prowadzące na dno Silickej ľadnicy

Gombasecká jaskyňa

Gombasecká jaskyňa położona jest w północnej części Silickej planiny, pomiędzy Rožňavą i Plešivcem. Jej wejście usytuowane jest na wysokości ok. 250 m n.p.m. Odkryta blisko 70 lat temu jaskinia słynie z rurkowych stalaktytów. Najdłuższe z nich osiągają długość nawet do 2-3 metrów.

Stalaktyty rurkowe w Rozložníkovej sieni (Sali Viliama Rozložníka)

Więcej o jaskini przeczytacie w naszym artykule Gombasecká jaskyňa.

Gombasecká jaskyňa – nowy budynek administracyjny (czerwiec 2023 r.)

Jaskyňa Domica

Na południowo-zachodnim krańcu Silickej planiny położona jest jaskinia Domica, która wraz z węgierską jaskinią Baradla tworzy ponad 25 kilometrowy transgraniczny system jaskiniowy. Słowacka część mierzy 5368 m długości, co czyni ją najdłuższą jaskinią Slovenského krasu. Jest to jedyna jaskinia, która oferuje spływ łodzią po podziemnej rzece Styx. Długa trasa turystyczna mierzy 780 m oraz 150 m spływu, a czas zwiedzana wynosi około 1 godziny.

Domica – Majkov dóm i Rímske kúpele

W bogatej szacie naciekowej znajdziemy tarcze i bębny, kaskadowo rozmieszczone misy naciekowe oraz liczne stalagmity pagodowe. Ponadto, Domica jest ważnym stanowiskiem archeologicznym kultury bukowogórskiej.

Domica – Dóm Mystérii

Bezpośrednio przy jaskini mieści się płatny parking oraz przebiega droga wojewódzka nr 587, prowadząca do przejścia granicznego Kečovo-Aggtelek.

Domica – budynek administracyjny oraz wejście do jaskini

Plešivská i Koniarska planina

Najdalej na zachód i północ wysuniętymi płaskowyżami są sąsiadujące ze sobą Koniarska i Plešivská planina. W przeciwieństwie do pozostałych płaskowyżów, nie znajdziemy tu zbyt dobrze rozwiniętej sieci szlaków turystycznych. Wytyczono tu głównie szlaki dalekobieżne np. niebieski szlak łączący wsie Plešivec i Štítnik (ok. 21 km). Najwyższe partie obu planin leżą w północnych częściach płaskowyżów, które łagodnie opadają na południe.

Dolina rzeki Štítnik widziana z drogi nr 587. Plešivská planina (po prawej) i Koniarská planina (po lewej).

Evanjelický kostol – Štítnik

U podnóża północno-zachodnich zboczy Plešivskej planiny położona jest wieś Štítnik. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1243 roku, a jej przeszłość związana jest z wydobyciem i hutnictwem rud żelaza, a także z działalnością cechu płatnerzy. Przy głównym placu mieści się jej najcenniejszy zabytek – Evanjelický kostol.

Štítnik – Evanjelický kostol

Pierwotnie katolicki kościół pw. Marii Panny wzniesiono w połowie XIII wieku, jako świątynię reprezentacyjną miejscowego rodu Štítnických-Četnekiovcov. W wyniku XIV wiecznej przebudowy kościół otrzymał formę trójnawowej budowli z pokaźnym prezbiterium. Podczas prac wydłużono nawę główną i połączono ją z wolnostojącą wieżą, wzniesiono emporę i nową zakrystię, a do korpusu dobudowano nawę południową wraz z dwiema kaplicami. W połowie XVI wieku, w wyniku reformacji, kościół stał się świątynią ewangelicką i pozostaje nią po dziś dzień.

Kostol Štítnik – wnętrze kościoła (nawa główna i południowa).

We wnętrzu kościoła znajduje się największa kolekcja średniowiecznych malowideł ściennych na Słowacji. Datowany na ok. 1350 rok cykl pasyjny (m.in. scena Volto Santo – Chrystusa stojącego pod krzyżem) umieszczono na północnej stronie prezbiterium. Kolejny cykl, tym razem maryjno-chrystologiczny, powstał w połowie XIV wieku na północnej ścianie nawy głównej.

Kostol Štítnik – malowidła w nawie północnej

Najmłodsze (z przełomu XV i XVI wieku) malowidła przedstawiające żywot św. Franciszka namalowano w nawie głównej oraz tęczowym łuku. Kolumny oraz stropy świątyni pokrywają dekoracje w geometryczne i roślinne wzory. Ponadto, znajdują się tu alegorie sztuk wyzwolonych, cykl siedmiu sakramentów, postacie świętych czy proroków. Z kolei na fasadzie południowej znajduje się fresk przedstawiający św. Krzysztofa.

Kostol Štítnik – malowidła znajdujące się na ścianach południowej nawy

Do najcenniejszych elementów wyposażenia należą gotycka chrzcielnica z brązu (XV w.), renesansowy ołtarz z obrazem narodzin Chrystusa (XVII w.), dwie pary organów: renesansowe (1639 r., najstarsze na Słowacji) i barokowe (1776 r.). W nawie południowej znajdują się średniowieczne epitafia i sarkofagi.

Kostol Štítnik – fragment nawy głównej i prezbiterium. Na pierwszym planie ambona, a w tle renesansowy ołtarz Narodzin Chrystusa.

Zwiedzanie kościoła w sezonie turystycznym (lipiec – sierpień) w tygodniu odbywa się w godzinach 10:00 – 12:00 i 13:00 – 15:00, w sobotę 9:00 – 12:00 i 14:00 – 15:00 oraz w niedzielę 13:00 – 15:00. Kościół przynależy do Gotickej cesty (szlaku gotyckiego).

Kostol Štítnik – kaplica rodu Štítnických-Četnekiovcov.

Nasza opinia

Region ten polecamy zwłaszcza osobom lubiącym słowackie jaskinie, geologię, historię oraz samotne i długie wędrówki. Przez Slovenský kras przebiegają liczne szlaki piesze i rowerowe oraz ścieżki edukacyjne. Ich największe nagromadzenie występuje w obrębie Silickej i Zádielskiej planiny.

Skrzyżowanie szlaków Zádielska dolina, horáreň (470 m n.p.m.)

Najmłodszy park narodowy Słowacji oddalony jest zaledwie o 100 km od Vysokých Tatr, dlatego warto wybrać tu się na jednodniową wycieczkę i zwiedzić kilka jego atrakcji.

Rožňava – Námestie baníkov. Po lewej: Strážna veža. W tle kościół franciszkanów oraz Katedra Wniebowzięcia NMP.

Do Slovenského krasu zaprowadzą nas drogi nr 66 i 67 lub nr 16 (z Košic). Punktów gastronomicznych należy szukać przy Jasovskej jaskini i drodze nr 16, w miasteczku Betliar lub w centrum Rožňavy. Restauracje serwują zazwyczaj dania kuchni słowackiej lub włoskiej.

Slovenský kras – Plešivská planina

Bibliografia

  • Jakál J., Bella P., Caves of the World Heritage in Slovakia, Správa slovenských jaskýň, Liptovský Mikuláš, 2008, 9788080643034
  • Bella P., Slovensko – Sprístupnené jaskyne, Liptovský Mikuláš, GRAFON, 80 -89130-08-9,
  • Kollár D., Jaskyne. Prirodne Krásy Slovenska, wyd.1, Bratislava, DAJAMA, 2011, 978-80-8136-000-8,
  • Adamczak S., Słowacki Kras. Aggtelek. Przewodnik, Warszawa, Agencja “TD”, 2006,
  • D. Kollár i J. Lacika, Od hradu k hradu (2), Bratislava, DAJAMA, 2018, 978-80-8136-083-1,
  • D. Kollár i V. Poláková, Hrady pre deti (3), Bratislava, DAJAMA, 2020, 978-80-8136-113-5,
  • Š. Podolinský, Gotické Kostoly , wyd.1, Bratislava, DAJAMA, 2010, Kultúrne Krásy Slovenska, 978-80-89226-91-7

Zamieszczone w artykule zdjęcia oraz materiały zostały zebrane w sierpniu 2015 i 2020 oraz czerwcu 2023 roku.

Napisz komentarz