Banské múzeum v prírode (Słowackie Muzeum Górnicze) – Banská Štiavnica (Bańska Szczawnica)

Położenie

Banské múzeum v prírode (Słowackie Muzeum Górnicze) położone jest na północnych stokach Vtáčnika, około kilometra na południe od centrum Banskej Štiavnicy, w pobliżu tajchu Klinger.

Jedna z największych atrakcji Banskej Štiavnicy oddalona jest około 20 km od Zvolena i drogi ekspresowej R1, 45 km od słowacko-węgierskiego przejścia granicznego Šahy, 65 km od Nitry, 120 km od przejścia granicznego Chyżne-Trstená, 190 km od Krakowa oraz 200 km od Katowic.

Dojazd i parking

Do muzeum oraz znajdującego się przy nim parkingu zaprowadzi nas ulica Jozefa Karola Hella. Niewielki i płatny parking znajduje się po obu stronach ulicy. Dojazd możliwy jest zarówno od strony centrum Banskej Štiavnicy, jak i drogi nr 524 (Drženice – Banská Štiavnica). Bezpośrednio przy muzeum znajduje się przystanek autobusowy.

W pobliżu muzeum przebiega Rudná magistrála (Zlaté Moravce – Stolica) – mierzący ponad 250 km długości czerwono znakowany szlak turystyczny, náučný chodník Milana Kapustu po žile Terézia (ścieżka edukacyjna im. Milana Kapusty po żyle Teresa), chodnik Andreja Kmeťa, Svätojakubská cesta (jeden z odcinków słowackiej Drogi św. Jakuba) oraz żółty szlak (Tajch Klinger – szczyt Tanád).

Historia

Początki tego unikatowego muzeum sięgają 1927 roku i wiążą się z powstaniem państwowego muzeum górnictwa im. Dionýza Štúra. Eksponaty należące do części nadziemnej zaczęto sprowadzać z okolicznych wiosek górniczych w latach 60. XX wieku. Skansen wraz z podziemną trasą turystyczną po raz pierwszy udostępniono dla zwiedzających w 1974 roku. Obecnie w skład ekspozycji wchodzi około 15 obiektów wraz z maszynami górniczymi.

W 1993 roku Štôlňa Bartolomej wraz z innymi zabytkami techniki leżącymi w okolicy Banskej Štiavnicy została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Zwiedzanie

Muzeum składa się z dwóch części: skansenu górniczego (część naziemna) oraz štôlny Bartolomej (Sztolni Bartłomiej). Część naziemną zwiedza się samodzielnie. Natomiast, przez labirynt podziemnych korytarzy przeprowadzi nas wykwalifikowany przewodnik. Zwiedzanie štôlny Bartolomej trwa około 90 – 100 minut.

Po zostawieniu samochodu na parkingu należy udać się do Vstupného obiektu (budynku wstępnego), w którym znajduje się kasa biletowa. W obiekcie mieści się również bufet, sklep z pamiątkami oraz toalety.

Godziny otwarcia

W tygodniu (środa – piątek) wejścia do podziemi odbywają się cztery razy dziennie o godzinie 10:00, 12:00, 14:00 oraz 16:00. Natomiast, w weekendy Štôlňe Bartolomej można zwiedzać o każdej pełnej godzinie zegarowej, od 9:00 do 16:00 (ostatnie wejście). Ekspozycję naziemną można zwiedzać bez ograniczeń czasowych, w godzinach funkcjonowania muzeum.

Cena biletu obejmuje zarówno zwiedzanie części naziemnej, jak i štôlny Bartolomej. W ramach biletu otrzymamy także pełne wyposażenie górnicze potrzebne do bezpiecznego przejścia trasy: kask, pelerynę i latarkę.

Polecany wcześniejszą rezerwację biletów na oficjalnej stronie Slovenského Banského múzeum. Na stronie znajdziemy również aktualny rozkład wejść (otváracie hodiny) oraz ceny biletów (cennik).

Skansen górniczy (część naziemna)

Zwiedzanie rozpoczynamy od części naziemnej skansenu. Na jego terenie znajdziemy trzy szyby wydobywcze należące do šachty Žofia, Maria oraz Ondrej. W większości budynków znajdują się dawne maszyny i urządzenia górnicze, które służyły do transportu urobku, odwadniania lub wentylowania sztolni.

Šachta (szyb wydobywczy) Maria była pierwszym szybem w regionie, w którym zastosowano maszynę parową skonstruowaną przez Jamesa Watta.

Podczas spaceru warto zajrzeć do cachovňi (cechowni), która była miejscem zbiórki przed rozpoczęciem szychty oraz miejscem wspólnej modlitwy górników. Kolejnym ciekawym miejscem jest zrekonstruowana remiza strażacka ze wsi Štiavnické Bane.

Pomiędzy šachtami Maria i Ondrej mieści się ekspozycja prezentującą geologiczną przeszłość Słowacji oraz Štiavnických vrchov. Z licznych tablic informacyjnych dowiemy się kilku ciekawostek o Štiavnickým stratovulkánie (Szczawnickim stratowulkanie) oraz budowie geologicznej Słowacji.

Przy jednym z parkingów znajduje się nieczynny kamieniołom. Wśród kamiennych ścian zaprezentowano urządzenia i maszyny wykorzystywane podczas wydobycia odkrywkowego.

Jedynym obiektem, który nie został przywieziony do skansenu jest budynek šachty Ondrej (szybu wydobywczego Andrzej). Drążenie szybu rozpoczęto 11 listopada 1698 roku. Przez ponad 220 lat z żyły Špitaler wydobywano cenne kruszce.

W czasie swojego funkcjonowania šachta osiągnęła głębokość 432 metrów, co czyni ją drugim najgłębszym szybem w regionie. W 1979 roku, nad pierwotną šachtą, postawiono wieże wydobywczą pochodzącą ze šachty Rufus pochodząca ze wsi Poproč. Obecnie w budynku mieści szatnia, w której zaopatrzymy się w ekwipunek przydatny w czasie zwiedzania štôlňy Bartolomej.

Štôlňa Bartolomej (Sztolnia Bartłomiej) – podziemna trasa turystyczna

Wyposażeni w płaszcze, kaski oraz latarki rozpoczynamy zwiedzanie poziemnej trasy turystycznej, którą tworzą dwa udostępnione poziomy XVII-wiecznej šachty Ondrej. Do podziemi dostaniemy się przez ujście štôlni Bartolomej.

Trasa podziemnego spaceru liczy około 1300 metrów długości i wiedzie przez poziomy Ján oraz Bartolomej. Tak jak w większości Štiavnickich kopalni, tak i tutaj złoto oraz srebro pozyskiwano z żyły Špitáler.

Korytarze po których będziemy się poruszać powstawały od XVII do XX wieku. Najstarszy z nich powstał prawdopodobnie już w 1664 roku. Części z nich została wykuta ręcznie, przy pomocy kilofów oraz żelazek (rodzaj młotka). Ten rodzaj korytarzy charakteryzuje się trapezowym profilem oraz precyzyjnie opracowanymi ścianami.

Drążenie kopalni oraz wydobycie kruszców przyspieszyło użycie prochu strzelniczego w 1627 roku. To właśnie w jednej z kopalni banskoszczawnickiego regionu użyto go po raz pierwszy do celów górniczych.

Podczas przejścia korytarzami poziomu Ján dowiemy kilku ciekawostek dotyczących historii bańskoszczawnickiego górnictwa, pierwotnych metod drążenia korytarzy i wydobycia rud metali m.in. metody ogniowej czy odkrywkowej. Na trasie turystycznej znajdują się liczne tablice informacyjnie zawierające archiwalne zdjęcia oraz ryciny.

W korytarzach należących do poziomu Bartolomej zgromadzono górnicze maszyny oraz urządzenia pochodzące z różnych okresów historycznych. W tej części zobaczymy m.in. drewniane kieraty, różne rodzaje wagoników górniczych oraz nowoczesne elektryczne wiertarki udarowe.

Nasza opinia

Wizytę w muzeum i Štôlňy Bartolomej polecamy wszystkim miłośnikom historii, techniki i geologii, a także wszystkim odwiedzjącym Banską Štiavnice.

Atrakcje możemy również polecić rodzinom z dziećmi. Wizyta w Štôlňy Bartolomej to dobry sposób, aby zobaczyć, jak przed wiekami wyglądała praca górników, poznać dawne technologie i zrozumieć, jak wydobywano surowce m.in. srebro i złoto.

Przed zwiedzaniem podziemnej trasy turystycznej warto zaopatrzyć się w ciepłą odzież oraz wygodne, nieprzemakalne buty.

Bibliografia

• Zuskinová I., Skanzeny, wyd.1, Bratislava, DAJAMA, 2008, Kultúrne Krásy Slovenska, 978-80-89226-58-0
• Oficjalna strona Banské múzeum v prírode

Zamieszczone w artykule zdjęcia oraz materiały zostały zebrane w kwietniu 2018 i 2023.