Kežmarský hrad (Zamek w Kieżmarku)

Położenie

Kežmarský hrad (Zamek w Kieżmarku) znajduje się w północno-wschodniej części starego miasta w Kežmarku, przy Hradným námestie, około 800 metrów od artikulárneho kostola Najsvätejšej Trojice (Artykularnego kościóła św. Trójcy).

Dojazd i parkowanie

Przez miasto przebiegają droga krajowa nr 66 oraz wojewódzka nr 536. Kežmarský hrad oddalony jest (w linii prostej) około: 14 km od Popradu i Belianskej jaskyňy (Jaskini Bielańskiej), 15 km od Vysokých Tatr (Wysokich Tatr), 26 km od Ľubovnianskeho hradu i Ľubovnianskeho skanzenu (Skansen w Starej Lubowli), 28 km od Červeného Kláštoru (Czerwonego Klasztoru i Przełomu Dunajca), 30 km od Spišského hradu (Zamku Spiskiego), 35 km od przejść granicznych Podspády i Lysá Poľana oraz 11 km od zjazdu z autostrady D1 (zjazd Poprad-Východ).

Parkingi miejskie znajdują się m.in. przy ulicach Trhovište, Hviezdoslavova, Nová oraz Nižná brána. Ostatnie dwa położone są najbliżej zamku.

Kežmarský hrad

Kežmarský hrad, tak jak hrady w Banskej Bystricy, Kremnicy i Banskej Štiavnicy, należy do tzw. zamków miejskich. Tego typu zamki budowano w średniowiecznych miastach, a następnie łączono je z murami miejskimi, tworząc tym samym jeden system obronny. Od marca 2022 roku przed zamkiem stoi konny pomnik Imricha Thököly.

Wybudowany na planie pięciokąta kompleks zamkowy składa się z przedbramia (dawnego kamiennego i częściowo zwodzonego mostu), wieży bramnej, dziedzińca, dwóch skrzydeł (zachodniego oraz północno-wschodniego), pozostałości południowego i wschodniego skrzydła (dawne pomieszczenia gospodarcze), stajni, kaplicy oraz murów obronnych, które wzmocniono licznymi basztami: czworoboczną, półokrągłą, zachodnią, północną i wschodnią.

Część z zabudowań łączy chodnik obronny. Od strony miasta, w pobliżu bramy wjazdowej, zamek dodatkowo zabezpieczono przedmurzem oraz suchą fosą.

Historia

Inicjatorem powstania podtatrzańskiego zamku był świeżo koronowany król Matej Korvin. To właśnie z jego polecenia rozpoczęto prace budowlane w 1465 roku, a miejsce budowy wyznaczono przy Nižnej brane. Początkowo materiał pod jego budowę czerpano z obecnego w tym miejscu klasztoru i kostola sv. Alžbety (kościoła św. Elżbiety).

W 1565 roku z Kežmarského hradu wyruszyła pierwsza znana w historii wycieczka turystyczną w Góry Śnieżne (Tatry). Jedną z uczestniczek była Beata Łaska z Kościeleckich – szlachcianka pochodzenia polskiego, a także druga żona Olbrachta Łaskiego (senatora Rzeczypospolitej i wojewody sieradzkiego) i pani na Kežmarským hradzie.

Wyprawa dotarła prawdopodobnie do doliny Kežmarskej Bielej vody (Doliny Kieżmarskiej) lub doliny Zeleného plesa (Doliny Zielonego Stawu). Po powrocie ze swojej wyprawy Beata była więziona przez swojego męża w zachodniej wieży.

Renesansowy charakter zamek otrzymał w wyniku XVII-wiecznej rekonstrukcji. Przebudowie uległo m.in. skrzydło północno-wschodnie oraz wieża bramna, w której urządzono jadalnię z salonem, a jedną z baszt zamieniono na kaplicę.

W 1657 roku na zamku urodził się Imrich Tököli (Emeryk Thököly) – węgierski magnat, przywódca powstania antyhabsburskiego i sprzymierzeniec Imperium Osmańskiego. Po zdobyciu twierdzy w Fiľakovie, we wrześniu 1682 roku wręczono mu insygnia władzy, a następnie nadano tytuł króla Górnych Węgier (Osmańskiego państwa wasalnego obejmującego swoim zasięgiem wschodnią i środkową Słowację). Od 1906 roku jest pochowany w mauzoleum w Novým evanjelickým kostole w Kežmarku (Nowym kościele ewangelickim).

Właścicielami zamku byli przedstawiciele rodów Zápolya, Laský (Łaskich), Rüber oraz Thököly, którzy nabyli go w 1610 roku za 13 000 florenów węgierskich. Od początku XVIII wieku zamek pozostaje własnością miasta Kežmarok. Od tego momentu w jego wnętrzach mieściły się koszary, spichlerze różne manufaktury, a nawet siedziba gestapo.

W XVIII wieku zamek znacząco ucierpiał wskutek kilku pożarów. W połowie XIX wieku pojawiły się pomysły wykorzystania go na cele muzealne. Udało się zrealizować je dopiero w 1931 roku, kiedy to w jednej z wież otwarto pierwszą ekspozycję muzealną.

Zwiedzanie

W zamkowych komnatach przedstawiono dzieje miasta, zamku oraz władających nim rodów szlacheckich. Około godzinne zwiedzanie odbywa w towarzystwie przewodnika. Oprowadzanie rozpoczyna się o pełnych godzinach zegarowych, od 9:00 do 17:00 (poza sezonem do 16:00).

W sezonie (maj – wrzesień) hrad jest otwarty przez cały tydzień. Natomiast poza sezonem (październik – kwiecień) zwiedzanie odbywa się tylko od poniedziałku do piątku. W weekendy oraz święta zamek jest zamknięty.

Trasa zwiedzania biegnie niemal przez wszystkie części zamku i 13 stałych ekspozycji, prezentujących rozwój Kežmarku od jego powstania aż do lat 30. XX wieku. W muzeum znajduje się m.in. zbroja polskiego husarza oraz aparat rentgenowski, którego używał dr Vojtech Alexander.

Zwiedzanie rozpoczynamy od wizyty w komnatach północno-wschodniego skrzydła oraz baszty wschodniej (ekspozycje: Kežmarskie cechy i rzemiosła, Sala ratuszowa oraz wystawa broni). Następnie trasa zwiedzania prowadzi przez chodnik obronny do wieży bramnej, gdzie mieszczą się ekspozycje poświęcone lokalnemu bractwu strzeleckiemu oraz rodzinie Thököly.

W baszcie półokrągłej i czworobocznej otworzono XIX- i XX-wieczną aptekę pochodzącą ze wsi Ľubica oraz gabinet dr Vojtecha Alexandera (1857 – 1916), który jako pierwszy lekarz na Słowacji nabył aparat rentgenowski, a następnie prowadził badania nad promieniowaniem rentgenowskim.

Kolejnym przystankiem będzie punkt widokowy, mieszczący się na szczycie baszty zachodniej, zwanej także hladomorňia (wieża głodowa). To właśnie w niej była więziona Beata Łaska.

Przez sale skrzydła zachodniego (ekspozycje: Kežmarok w XIX i XX wieku oraz Galeria malarzy spiskich) wrócimy do północno-wschodniego skrzydła. W jego północnej części mieści wczesnobarokowa kaplica, ekspozycja Kežmarok a Vysoké Tatry (Kieżmark i Wysokie Tatry) oraz lapidarium, w którym zakończymy nasze zwiedzanie.

Częścią ekspozycji Kežmarok a Vysoké Tatry jest obraz Ernsta Scholza z 1938 roku. Na obrazie przedstawiono panoramę Vysokých Tatr, Kežmarok i inne tatrzańskie miejscowości, a wśród nich pierwszych badaczy Tatr m.in. Dávida Fröhlicha, Juraja Buchholza, Brata Cypriana z Červeného kláštora i Beatę Łaskę. Obraz symbolizuje związek miasta z górami, podkreślając jego rolę w rozwoju turystyki tatrzańskiej i eksploracji tego pasma.

Na ogólnodostępnym dziedzińcu oprócz fundamentów późnoromańskiego kościoła z XIII wieku oraz studni mieszczą się kasa biletowa, letni amfiteatr, kawiarnia, sklep z pamiątkami, ekspozycja historycznych pojazdów oraz tablice informacyjne przedstawiające historię zamku.

Nasza opinia

Kežmarský hrad polecamy wszystkim miłośnikom historii oraz architektury, a także rodzinom z dziećmi. Wizyta na Kežmarským hradzie będzie dobrym sposobem na niepogodę w Vysokých Tatrach. Warto połączyć ją ze zwiedzaniem miasta i jego licznych zabytków np. Baziliky Povýšenia svätého Kríža (Bazyliki pod wezwaniem św. Krzyża) lub artikulárneho kostola Najsvätejšej Trojice (Artykularnego kościóła św. Trójcy).

Na zamku odbywają się pokazy ptaków drapieżnych, przedstawienia teatralne dla dzieci oraz kino letnie.

Bibliografia

• D. Kollár i J. Lacika, Od hradu k hradu (2), Bratislava, Dajama, 2018, 978-80-8136-083-1,
• D. Kollár i V. Poláková, Hrady pre deti (3), Bratislava, Dajama, 2020, 978-80-8136-113-5,
• Kucharík J., Spiš – turistický sprievodca, wyd. 1, Bratislava, Dajama, 2018
• Kežmarský hrad – oficjalna strona muzeum

Zamieszczone w artykule zdjęcia oraz materiały zostały zebrane w sierpniu 2023 roku.