Starý Smokovec (Stary Smokowiec)

Położenie

Starý Smokovec (Stary Smokowiec) położony jest na wysokości 990 m n.p.m., u podnóża Slavkovského štítu (Sławkowskiego szczytu), około 6 km od Tatranskej Lomnicy i 20 km od Štrbského Plesa. Leży na skrzyżowaniu Cesty Slobody (Drogi Wolności, nr 537) oraz drogi wojewódzkiej 534. Stanowi jedno z najważniejszych tatrzańskich ośrodków turystycznych oraz centrum administracyjne mesta Vysoké Tatry.

Parkowanie

Płatne miejsca parkingowe znajdują się w pobliżu dworca autobusowego (dwa niewielkie parkingi) i dolnej stacji kolejki, nad Grand Hotelem i dawnym amfiteatrem oraz wzdłuż drogi prowadzącej od Kostola Panny Márie do Nového Smkovca (Nowego Smokowca).

Historia

W okolicach Starého Smokovca odnaleziono dwie prehistoryczne osady: obozowisko Burich z późnego paleolitu oraz ufortyfikowaną osadę Hradisko z okresu chalkolitu (okresu przejściowego pomiędzy epoką kamienia a epoką brązu).

Natomiast, pierwsze wyraźniejsze ślady życia człowieka prehistorycznego w Tatrach pochodzą z epoki żelaza. Prawdopodobnie z tego okresu pochodzą odnalezione na pograniczu Starého i Nového Smokovca narzędzia z obsydianu oraz pozostałości prehistorycznej huty żelaza (piece do wytapiania rudy, kamienne kowadło, formy odlewnicze).

Pod koniec XVIII wieku tereny na których leży Starý Smokovec były własnością Štefana Csáky’ego. Jeszcze w tym samym wieku, za namową Tomáša Maukscha (ewangelickiego kaznodziei i miłośnika Tatr) nakazał wybudować trzy drewniane dormitoria i kaplicę w pobliżu kyselki, co dało podwaliny pod pierwszy tatrzański kurort.

W 1824 roku, Karol Csáky (bratanek Štefana) rozbudował uzdrowisko o nowe łaźnie, salę taneczną, karczmę i wozownię ze stajnią. W grudniu 1883 roku Starý Smokovec wydzierżawił karczmarz ze Spišskej Soboty – Ján Juraj Rainer i jego żona Elžbeta. Wkrótce rozbudowano sieć ścieżek spacerowych, powiększono bazę gastronomiczną i noclegową, a także udostępniono dwa źródła kyselki. Rainerovie dzierżawili Starý Smokovec (z krótką przerwą) aż do 1877 roku.

W 1841 roku Rainer rozpoczął negocjacje z władzami powiatu spiskiego w sprawie poszerzenia drogi prowadzącej do tatrzańskiego uzdrowiska. Do dalszego rozwoju Starého Smokovca przyczyniło się otwarcie w 1871 roku kolei koszycko-bogumińskiej.

Pod koniec XIX wieku osada składała się z 23 budynków oferujących 300 miejsc noclegowych. II wojna światowa zahamowała rozwój Starého Smokovca. Dopiero po jej zakończeniu rozpoczęto budowę nowych hoteli i obiektów rekreacyjnych. Kolejne rozbudowy miały miejsce przed Mistrzostwami Świata w narciarstwie klasycznym w 1970 roku.

Transport

Tatranské elektrické železnice (Tatrzańskie Koleje Elektryczne)

Do początków XX wieku, do uzdrowiska można było dostać się jedynie powozem konnym z Popradu. W grudniu 1908 roku Starý Smokovec połączono z Popradem koleją elektryczną.

Linie wydłużono w 1911 roku do Tatranskiej Lomnicy i w 1912 roku do Štrbského Plesa. Początkowo na trasie mierzącej ok. 13 km długości kursowało osiem wagonów mogących pomieścić 40 osób, trzy wagony towarowe i jeden zestaw montażowy.

Współczesny tabor składa się z 5 pociągów Stadler GTW 2/6 (ZSSK 495.95) oraz 15 pociągów Stadler GTW 2/6 (425.95). Trakcja kolejowa zasilana jest prądem o napięciu 1500 V. Tabor uzupełniają dwa zabytkowe pociągi: Kométa z 1913 roku i Trojča z 1969 roku, które w letnie weekendy kursują pomiędzy stacjami Štrbské Pleso, Tatranská Lomnica i Poprad.

Pozemná lanovka Starý Smokovec – Hrebienok (Naziemna kolejka linowa na Hrebienok)

Kilka dni później uruchomiono naziemną kolejkę linowo-terenową na Hrebienok. Kolejka w kilka minut pokonywała różnicę wysokości 254 m. Oryginalna trasa kolejki służyła turystom aż do lat 60. XX wieku, kiedy to podjęto decyzję o jej wymianie.

Rekonstrukcję kolejki naziemnej przeprowadzono w 1967 roku. W jej ramach powstały dwie nowoczesne stacje kolejki oraz zamontowano nowe urządzenia napędowe. Ostania modernizacja kolejki miała miejsce w 2007 roku.

Podczas pięciominutowej podróży kolejka pokonuje odległość 2 km oraz przewyższenie 238 m. Od początków istnienia kolejka posiada system wahadłowy z rozjazdem, a na linii kursują wahadłowo dwa wagony.

Połącznie drogowe pomiędzy Starým Smokovcem i Štrbským Plesem wybudowano dopiero w 1877 roku z inicjatywy Węgierskiego Związku Karpackiego. W tym samym czasie powstała droga pomiędzy Starým Smokovcem a Tatranską Lomnicą. Odcinek na zachodzie nazwano ścieżką Klotyldy, a na wschodzie – drogą Marii Teresy.

Pierwszy samochód przybył do Starého Smokovca w 1900 roku. Cztery lata później podjęto próbę uruchomienia elektrycznego trolejbusu kursującego z Popradu. Jednak po niedanych próbach porzucono ten pomysł.

Architektura

Najstarsze budowle – Vila Flóra i Svajčiarsky dom znajdują się w pobliżu Smokoveckej kyselky. Większość zabytków Starého Smokovca (Vila Zlatica, Vila Ilona, Vila Alica, Švajčiarsky dom) zbudowano w stylu alpejskim (szwajcarskim). Tego typu budownictwo obejmowało głównie wielokondygnacyjne wille i pensjonaty. Z zewnątrz obiekty te miały liczne i bogato zdobione tarasy, werandy i balkony, pozwalające na wypoczynek.

Ze względu na nachylenie terenu budynki stawiano na wysokich, kamiennych podmurówkach. Pozostałe część budynku wykonywano z drewna, zazwyczaj w konstrukcji zrębowej lub szachulcowej. Pierwotne centrum osady rozciągało się wzdłuż promenady – obecnie parking nad Grand Hotelem.

Ciekawe miejsca

Grand Hotel Starý Smokovec

Dominantą historycznej części Starého Smokovca jest pochodzący z początku XX wieku Grand Hotel. Wybudowano go w stylu historyzmu z elementami secesji. Hotel miał spełniać wszystkie wymagania dotyczące ówczesnego komfortu i luksusu. Przed I wojną światową uznawano go za jeden z najlepszych górskich hoteli na świecie.

Gościł wiele znanych osobistości np. Fryderyka Augusta III (ostatniego króla Saksonii) z rodziną oraz prezydenta Czechosłowacji Edvarda Beneša. Bezpośrednio przy nim znajduje się dolna stacja naziemnej kolejki na Hrebienok. Obecnie jest to hotel 4-gwiazdkowy z kompleksem SPA&Wellness.

Múzeum tatranskej kinematografie a fotografie (Vila Alica)

Poniżej Grand Hotelu mieszczą się dwie zabytkowe wille – Vila Alica i Vila Zlatica. W pierwszej z nich urządzono Múzeum tatranskej kinematografie a fotografie (Muzeum tatrzańskiej fotografii i kinematografii). Zrębowy, drewniany budynek wzniesiono w 1889 roku.

Ekspozycja przedstawia Tatry z okresu kiedy aparat czy kamera nie stanowiły części wyposażenia każdego turysty. Zwiedzający mają okazję zapoznać się z najstarszymi fotografiami Tatr, a także prześledzić rozwój fotografii od końca XIX wieku.

Centrál – Kúpeľný dom

Naprzeciwko muzeum, po drugiej stronie drogi nr 537 położony jest tzw. Centrál. Wybudowany pomiędzy 1901 a 1903 rokiem budynek powstał jako dom zdrojowy lub basen (łaźnia). Jego wnętrza ozdobiono w stylu secesyjnym. Obecnie mieszczą się w nim restauracja, kawiarnia oraz obiekt noclegowy. Po lewej stronie budynku znajduje się informacja turystyczna.

Mestská výstavná sieň Vila Flóra

Vila Flóra jest to najstarsza zachowana budowla w Starým Smokovcu oraz całych Výsokych Tatrach. W jej wnętrzu mieści się Tatranská galeria (z siedzibą w Popradzie), Tatranská sportova sieň slávy (Galeria Sław Tatrzańskiego Sportu) oraz stała ekspozycja Tatry v umeni (Tatry w sztuce). W zbiorach galerii znajdują się przede wszystkim pejzaże tatrzańskie pochodzące z XIX, XX i XXI wieku.

Švajčiarsky dom (Dom Szwajcarski)

Švajčiarsky dom powstał w 1856 roku jako obiekt noclegowy dla gości uzdrowiska. Inicjatorem jego budowy był Ján Juraj Rainer (jego imieniem nazwano najstarsze istniejące schronisko po słowackiej stronie Tatr – Rainerovą chatę). Wyróżniają go rzeźbione tarasy poprowadzone dookoła piętrowego budynku. Jest to siedziba niewielkiego Sherpa múzeum przedstawiającego fenomen tatrzańskich nosičov. W jego pobliżu bije Smokovecká kyselka.

Smokovecká kyselka (Smokowieckie Źródełko)

Smokovecká kyselka oddalona jest zaledwie 400 metrów od dolnej stacji kolejki naziemnej na Hrebienok. Źródło prawdopodobnie było znane jeszcze przed naszą erą.

W okresie średniowiecza zaczęli przybywać do niego mieszkańcy podtatrzańskich wiosek, którzy wierzyli w lecznicze właściwości wody. Zapoczątkowało to rozwój turystyki uzdrowiskowej oraz założenie w XVIII wieku pierwszego tatrzańskiego uzdrowiska. Woda stale wypływająca ze źródła posiada czerwone zabarwienie i bogata jest w żelazo. Źródełko jest ogólnodostępne i można z niego bezpłatnie czerpać wodę.

W pobliżu źródełka rozpoczyna się ścieżka prowadząca na Kalvárie na Peknú vyhliadku. Wszystkie stacje Drogi Krzyżowej zostały wykonane w latach 2010-2015 przez słowackich i polskich rzeźbiarzy. Dość łagodna trasa spacerowa mierzy około 1 km długości i prowadzi drogą leśną. Jej najwyższy punkt leży na wysokości 1080 m n.p.m., co czyni ją najwyżej położoną Drogą Krzyżową w Europie środkowej.

Kostol Nepoškvrneného počatia Panny Márie (Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP)

Niemal do końca XIX wieku nabożeństwa w Starým Smokovcu odprawiano w kaplicy pw. św. Piotra i Pawła (obecnie Kaplnka Panny Márie Lurdskej/ kapliczka Matki Boskiej z Lourdes). Z czasem kapliczka stała się zbyt mała, aby pomieścić stale rosnącą liczbę wiernych, dlatego zadecydowano o powstaniu nowego kościoła.

Świątynie wzniesiono na przełomie 1887 i 1888 roku w stylu alpejskim. Jego uroczysta konsekracja miała miejsce 26 sierpnia 1888 roku. Autorem projektu był architekt Gedeon Majunke ze Spišskej Soboty. Początkowo wnętrze kościoła było bardzo kolorowe – dominował kolor bordowy i niebieski.

W latach. 70 XX wieku okna ozdobiono witrażami z wizerunkami świętych Piotra, Pawła, Cyryla i Metodego, które wykonał Vincent Hložník wraz z rodziną. Po przeprowadzonych pracach przemalowano wnętrze kościoła.

Na ołtarzu głównym znajduje się posąg Panny Márie, która jest kopią słynnej gotyckiej rzeźby z Ruskinoviec. Oryginał znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Bratysławie. W latach 1943 – 2002 pełni funkcje kościoła parafialnego.

Turystyka górska

W Starým Smokovcu swój bieg rozpoczynają trzy szlaki turystyczne: zielony (Stary Smkokovec – Hrebienok – Terycho chata – Tatranska Javorina), żółty (Starý Smokovec – Velická polana) i niebieski (Starý Smokovec – Slavkovský štít) oraz trzy ścieżki edukacyjne: Náučný hodnik História Smokovcov, Malý kúpeľný chodnik i Rainerov náučný chodnik.

Hrebienok

U stóp Slavkovského štítu leży Hrebienok, który jest punktem początkowym wielu wycieczek np. w głąb Maľej i Veľkej Studenej doliny, czy do popularnych Vodopádov Studeného potoka i Rainerovej chaty. W budynku hostelu Sorea Hrebienok mieści się samoobsługowa restauracja oraz kawiarnia.

W okresie zimowym można zwiedzać Tatranský Dóm (Tatrzańską Świątynie Lodową). Obecna edycja poświęcona jest 30. Rocznicy wizyty Jana Pawła II w Vysokých Tatrach. Lodowa bazylika przedstawia Katedrę Wawelską i kościół św. Wojciecha w Krakowie. W poprzednich latach zrekonstruowano m.in. Opactwo Westminsterskie (2023/2024) oraz Katedrę Notre-Dame (2019/2020). Wejście na wystawę jest darmowe.

Po więcej informacji i ciekawostek dotyczących Maľej Studenej doliny, Veľkej Studenej doliny i Vodopádov Studeného potoka zapraszamy do naszych wcześniejszych artykułów.

Vodopády Studeného potoka (Wodospady Zimnej Wody)

Vodopády Studeného potoka tworzy grupa czterech rozsianych na długości 1,5 km kaskadowych wodospadów – Malý, Skrytý, Veľký oraz Dlhý vodopád, położonych w górnym biegu strumienia o tej samej nazwie. Nad Vodopády dotrzemy zielonym szlakiem z Hrebienoka lub Rainerovej chaty. Więcej ciekawostek o wodospadach znajdziecie w naszym filmie poniżej.

Zapraszamy na wspólny spacer nad Vodopády Studeného potoka. Zaczniemy go od wjazdu naziemną kolejką na Hrebienok. Następnie odwiedzimy Rainerovą chate. Stamtąd udamy się zielonym szlakiem nad Vodopády Studeného potoka. Naszą wycieczkę zakończymy w pobliżu Bilikovej chaty.

Gastronomia

W Starým Smokovcu znajdziemy kilka kawiarni (Cukráreň Tatra, Košiarik, Cukráreň u Elišky, Huschwai Cafe) oraz restauracji, które serwują głównie kuchnie słowacką (Koliba Kamzik, Slovenská reštaurácia, Starý Šmakovec restaurant).

W ostatnich latach (na terenie Apartmánový hotel Hrebienok Resort) powstały nowe punkty gastronomiczne serwujące m.in. burgery, naleśniki oraz sushi. Natomiast, dania kuchni włoskiej zjemy w restauracji Montanara, która mieści się nad potravinami Sintra, obok Vila Florá.

Ze względu na swoje położenie oraz dostępność komunikacyjną Starý Smokovec jest bardzo dobrym puntem wypadowym dla wielu wycieczek wysokogórskich m.in. w głąb Studenych dolin oraz do Téryho, Zbonickej lub Zamkovského chaty. W okresie zimowym, można wypożyczyć sanki i zjechać liczącą ponad 2,5 kilometra trasą saneczkową, łączącą Hrebienok ze Starým Smokovcem. Kolejną zimową atrakcją będzie wizyta w Tatranským Dóme (Tatrzańskiej Świątyni Lodowej).

Bibliografia

• Lacika J., Tatry – przewodnik turystyczny, wyd. 1, Bratysława, Dajama, 1999
• Lacika J., Vysoké Tatry, wyd.3, Bratysława, Dajama, 2020
• Kucharík J., Tatry – turistický sprievodca, Dajama, 2019
• Strona Vysoké Tatry

Zamieszczone w artykule zdjęcia oraz materiały zostały zebrane w styczniu 2020 i 2024, lipcu 2023 roku oraz sierpniu 2024 roku.