Jasovská jaskyňa (Jaskinia Jasowska)

Położenie

Jasovská jaskyňa (Jaskinia Jasowska) położona jest we wsi Jasov (od której bierze swoją nazwę), na pograniczu Jasovskej planiny i Košickej kotliny, w najbardziej wysuniętym na wschód zakątku Parku Narodowego Slovenský kras (Słowacki Kras).

Jaskinia oddalona jest około 12 km od Zádielskej doliny i Hájskych vodopádov, 22 km od Košic (Koszyc), 33 km od Rožňavy, 40 km od Gombaseckej jaskyňy, 43 km od Domicy oraz 65 km od Popradu.

Bezpośrednio przy jaskini przepływa rzeka Bodva, która przed kilkoma tysiącami lat ukształtowała podziemne korytarze.

Dojazd i parking

Parking oddalony jest około 200 metrów od jaskini. Do budynku administracyjnego i zarazem wejścia do jaskini prowadzi asfaltowa droga. Dojście z parkingu zajmuje zaledwie 2-3 minuty. 

W pobliżu jaskini przebiegają drogi wojewódzkie: 550 (Moldava nad Bodvou – Jasov) oraz 548 (Košice – Smolník).

Geomorfologia

Jaskinia powstała na pięciu poziomach, w środkowotriasowych szarych dolomitach oraz jasnych wapieniach i dolomitach typu Steinalm, których wiek szacuje się na 220 milionów lat.

Podziemne przestrzenie tworzyły się stopniowo, od najwyższej do najniżej położonych poziomów jaskini. Wysokie i kręte korytarze należące do górnej i środkowej części powstały w wyniku korozyjnej i erozyjnej działalności rzeki Bodvy, która dostawa się do wnętrza wzdłuż spękań tektonicznych. Z kolei, korytarze i sale dolnych partii powstały na skutek rozpuszczania wapiennego podłoża przez wody stojące.

Wnętrze odkrytej w XII wieku jaskini zdobią pagodowe stalagmity, kolumny naciekowe, kalcytowe wodospady, tarcze, bębny oraz stalaktyty rurkowe.

Na północno-wschodnich stokach Jasovskej skaly znajdują się dwa otwory wejściowe. Tzw. otwór dolny położony jest na wysokości 257 m n.p.m. i to właśnie nim dostaniemy się do wnętrza jaskini. Drugim otworem, położonym 30 metrów wyżej, wydostaniemy się z powrotem na powierzchnię.

Historia odkrycia

Historia Jasovskej jaskyňy sięga znacznie dalej niż do połowy XIX wieku, kiedy to została udostępniona zwiedzającym. Była ona zamieszkiwana przez ludzi od neolitu przez kolejne epoki: brązu i żelaza (okres halsztacki), a także w okresie rzymskim.

Jaskinie odkrył prawdopodobnie w XIII lub XIV wieku jeden z zakonników miejscowego klasztoru. Od tego czasu jaskinia stała się własnością zakonu, który wykorzystywał ją jako miejsce schronienia dla okolicznych mieszkańców oraz mnichów podczas najazdów tatarskich i tureckich, powstań narodowych lub innych zagrożeń.

Ściany Jasovskej jaskyňy stały się swego rodzaju kalendarium, upamiętniającym ważne wydarzenia w Jasovie i jego okolicach. Na ścianach można odnaleźć napisy z różnych epok historycznych. Najstarszy z nich pochodzi z połowy XV wieku i mówi o zwycięstwie wojsk Jana Jiskry z Brandýsa. Kolejne napisy 1576 (widniejący na ścianie Domu nietoperov) oraz 1619 związane są z najazdami tureckimi i powstaniem Bethlena.

W 1846 roku Alojz Richter, ówczesny przeor zakonu premonstratensów w Jasovie, zainicjował udostępnienie jaskini dla zwiedzających i rozpoczęcie jej systematycznych badań. Dzięki temu Jasovská jaskyňa stała się pierwszą udostępnioną jaskinią na Słowacji. Pierwotna trasa turystyczna wiodła przez sale: Vstupná chodba, Jedáleň, Starý dóm, Dóm netopierov i Hlinená chodba. Jej zwiedzanie obywało się przy świetle świec, w asyście przewodnika.

Przez cały wiek XIX w jaskini przeprowadzono liczne badania archeologiczne i paleontologiczne. W latach 20. XX wieku jaskinią zainteresował się J. Zikmund z zarządu kolei w Košicach. To właśnie on rozpoczął ponowne badania (podczas nich odkryto nowe partie jaskini) i pomiary jaskini. Po zakończeniu rocznych prac eksploracyjnych uporządkowano i poszerzono wąskie przejścia. Jaskinie otwarto ponownie 20 lipca 1924 roku. W latach 30. udostępniono kolejne części jaskini oraz dolne wejście do jaskini, co znacznie usprawniło jej zwiedzanie.

Od 1995 roku, w sali Dóm netopierov odbywają się pobyty speleoterapeutyczne. W tym samym roku Jasovską jaskyňe wpisano na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W 1996 roku jaskinia uzyskała status pomnika przyrody.

Zwiedzanie

Całkowita długość jaskini wynosi 2811 metrów, z czego udostępnionych jest 720 metrów. Zwiedzanie trwa około 45 minut. Temperatura wewnątrz jaskini oscyluje w granicach 8 – 9,5 °C.

Godziny otwarcia

Jasovská jaskyňa otwarta jest przez 7 miesięcy w roku, od 1 kwietnia do końca października. W sezonie turystycznym (pomiędzy 1 czerwca a 31 sierpnia) wejścia do jaskini odbywają się regularnie, o każdej pełnej godzinie zegarowej, od 9:00 do 16:00. Poza sezonem (01.04.-31.05. i 01.09.-31.10) wejście do jaskini możliwe jest tylko o0 godz. 10:00, 11:30, 13:00, 14:30.

Areał wejściowy

W budynku administracyjnym mieści się kasa biletowa, wejście do jaskini, sklepik z pamiątkami i drobnymi przekąskami, toaleta, miejsce do odpoczynku oraz ekspozycja przedstawiająca historię jaskini.

W pobliżu areału wejściowego przebiegają dwa szlaki turystyczne: żółty (Jasov – Drienovecké kúpele) i niebieski (Jasov – Zádielska dolina – Turňa nad Bodvou) oraz Náučný chodník Jasovská skala (ścieżka edukacyjna Jasowska Skała). Na mierzącej około 2,5 km długości ścieżce edukacyjnej zlokalizowanych jest 7 przystanków i tablic informacyjnych.

Najbliższy punkt gastronomiczny – restauracja Starý mlyn znajduje pomiędzy areałem wejściowym a parkingiem.

Przebieg trasy turystycznej

Zwiedzane Jasovskej jaskyňy zaczyna się wewnątrz budynku administracyjnego. Następnie przez sztucznie wykopany tunel przejdziemy do naszego pierwszego przystanku, czyli Starého dómu (Starej Komnaty). Salę zdobią liczne stalagmity pagodowe oraz nacieki w kształcie baldachimów. Po wysłuchaniu krótkiego wprowadzenia udamy się do Veľkého dómu (Wielkiej Komnaty), która jest największą salą na trasie turystycznej.

W bogatej szacie naciekowej Veľkého dómu można zauważyć liczne stalaktyty rurkowe, pagodowe stalagmity oraz kalcytowe wodospady, draperie i bębny. W ich kolorystyce dominuje kolor czerwony, brązowy, szary oraz biały. Zabarwienie szaty naciekowej wynika głównie z obecności minerałów i pierwiastków, m.in. żelaza i manganu.

Po przekonaniu się na własne oczy jak wygląda jaskiniowa ciemność przejdziemy przez Kováčską vyhňe (Kuźnie kowalską) do Melčovej sieni (Sala Melczowej). Jej strop zdobią śnieżnobiałe stalaktyty rurkowe. Do Melčovej sieni przylega Medvedia sieň (Sala Niedźwiedzia), w$której odnaleziono kilka kompletnych szkieletów niedźwiedzia jaskiniowego.

Kolejnym przystankiem będzie wizyta w Bludisku (Labiryncie), gdzie znajduje się największe zawalisko Jasovskej jaskyňy. Dno Bludiska pokrywa rumowisko skalne, składające się z odłamków skalnych i fragmentów szaty naciekowej. Obok niego położona jest głęboka na 10 metrów Studňa lásky (Studnia Miłości). Z Bludiska odchodzi Hudobna sieň (Sala Muzyczna), gdzie znajduje się naciek jaskiniowy Anjelské krídlo (Szkrzydłao Anioła).

Ściany i strop Jedálne (jadalni) pozbawione są jakiejkolwiek szaty naciekowej, ponieważ od wieków służyła ona jako miejsce schronienia dla miejscowej ludności. Na jej ścianach można dostrzec napisy pochodzące z różnych okresów historycznych. Ostatnim przystankiem będzie wizyta w Husitskej sieni (Sal Husyckiej), gdzie znajduje się napis z 1452 roku, upamiętniający zwycięstwo wojsk Jana Jiskry z Brandýsa,

Nasza opinia

Ze względu na niewielką odległość między otworem wejściowym i parkingiem, bardzo łagodne podejście oraz mało wymagającą trasę turystyczną jaskinię polecamy osobom chcącym rozpocząć swoją przygodę ze słowackimi jaskiniami, rodzinom z dziećmi, a także wszystkim odwiedzającym Park Narodowy Slovenský kras.

W jaskini stwierdzono występowanie aż 19 gatunków nietoperzy (z 24 gatunków występujących na Słowacji). Jasovská jaskyňa jest jednym z najważniejszych zimowisk podkowców wielkich (Rhinolophus ferrumequinum) na terenie Słowacji.

Bibliografia

• D. Kollár, Jaskyne. Prirodne Krásy Slovenska, wyd.1, Bratislava, DAJAMA, 2011, 978-80-8136-000-8,
• P. Bella, Slovensko. Sprístupnené jaskyne, Liptovský Mikuláš, GRAFON, 80 -89130-08-9,
• Jakál J., Bella P., Caves of the World Heritage in Slovakia, Správa slovenských jaskýň, Liptovský Mikuláš, 2008, 9788080643034
• www.ssj.sk
• www.naucnechodniky.eu

Zamieszczone w artykule zdjęcia oraz materiały zostały zebrane w sierpniu 2015 oraz czerwcu 2023 roku.